Evden Çalışmak İnsanları Daha Mutlu Ediyor

Sabah 8:14. M2 Yenikapı – Hacıosman metrosunun Levent durağındaki trenin kapıları, buruşuk gömleğinde kahve lekesi olan, gözleri daha sabahın bu saatinde yorgun düşmüş bir adamın üzerine kapanıyor. Üç durak sonra, Seyrantepe’ye gelirken, bir kadın Slack mesajlarını kaydırıyor ama aynı sırada dün geceden “yanıma alırım” dediği fakat sabah çıkarken buzdolabında unuttuğu öğle yemeğini düşünmemeye çalışıyor. Pendik tarafında ise tam aynı an, aynı saatlerde, bir pazarlama yöneticisi mutfağa doğru giderken kedisi ayaklarının etrafında dönüyor. Aynı iş günü. Tamamen farklı bir hayat.

Dört yıllık somut verilerin ardından bilim insanları, birçok çalışanın yıllardır sessiz modda fısıldadığını artık yüksek sesle söylüyor. Yöneticiler hâlâ ofis giriş kartlarını birer muska gibi sıkıca tutsalar da, evde kalmak çalışanları daha mutlu yapıyor.

Göz Ardı Edilemeyecek Dört Yıllık Veri

Araştırma, sokakta 100 kişiye sorularak sonuçlandırılmış değil. Alanlarında uzman psikolog, ekonomist ve sosyologlar, 2020'den 2024'e kadar farklı sektörlerden 161.000'den fazla çalışanı takip etti. Ruh hali, uyku, verimlilik, stres seviyeleri, hatta ilişki durumlarını izlediler. Örüntü bir yerden sonra şaşırtıcı olmaktan çıktı çünkü benzeşme seviyesi yok sayılamaz seviyede idi. Haftanın en az bir bölümünde evden çalışan insanlar devamlı olarak daha mutlu olduklarını bildirdiler. Aşırı iyi şeyler başardıklarından değil ya da sürekli tatilde de değillerdi. Sadece bireysel ve iş hayatlarında daha huzurluydular.

Günün iki saatini metroda veya e-5’te geçirmiyorlardı. Öğlen araları yemek yemek için 30-45 dakika arası sıra bekledikten sonra tam rahatça oturacakken çok gürültülü bir ortamda olduklarını fark edip hızlıca masadan kalkmaya çalışmakla geçmiyordu. Aynı işleri, farklı bir günlük senaryoyla yapıyorlardı.

Araştırmada en çok atıf yapılan çalışmalardan biri, 12 ülkede evden çalışmayı test eden küresel bir danışmanlık şirketini takip etti. Deney öncesinde çalışanlar orta düzeyde stres ve sık tükenmişlik belirtileri bildirdiler. İki yıl sonra, uzaktan çalışma günlerini sürdürenler kronik streste belirgin bir düşüş ve yaşam memnuniyet puanlarında göze çarpan bir artış yaşadılar. İnsanlar daha iyi uyuyorlardı. Daha fazla egzersiz yapıyorlardı. Aileleri ile daha fazla vakit geçiriyorlardı.

Çalışmadaki bir tasarımcı bu durumu şöyle özetliyor:

"İşime aşık olmadım. İşimin etrafında bir hayata sahip olmaya aşık oldum."

Buradaki mantık aslında çok kompleks değil. Sadece gidiş-gelişi hesaptan düşün, bununla bile saatler kazanılıyor. Kendi eviniz, kendi mutfağınız ve hatta kendi tuvaletiniz. Bunları düşünün ekstra olarak. Bilgisayarı kapatıp metroya değil de oturma odasına geçtiğinizi, bunun sinir sistemlerini biraz daha az yıpratıp yıpratmayacağını. Ve yaklaşık 4 yıldır da en yakın arkadaşınızdan bu yönde ayrıştığınızı. Stres seviyeniz de, hastalandığınız günler de, çalıştığınız işe ve şirkete bağlılığınız da pozitif yönde ayrışmış olacak.

Aslında geçen salı günü terasta yaptığınız konuşmayı kanıtlayan veriler bunlar.

Veri ile Plazalar Arasındaki Çatışma

Kapalı kapılar ardında, birçok yönetici ekipleri ekranda küçük kareler olduğunda kendilerini kaybolmuş hissettiklerini itiraf ediyorlar. Masalarda beden dilini okumaya, anlık kontroller için uğramaya, kimin bunalmış göründüğünü fark etmeye alışmışlar. O görüşü kaybetmek, kontrolü kaybetmek gibi geliyor. Bu yüzden bazı liderler yeni araçlara ve alışkanlıklara uyum sağlamak yerine bildiklerine geri dönüyorlar. Ofistesin, o zaman çalışıyorsundur.

Araştırma bu teoriyle doğrudan çelişiyor. Uzaktan çalışanlar genellikle daha az gereksiz kesintilerle daha fazla derin iş yapabildiklerini bildiriyorlar.

Çalışmanın bir parçası olarak görüşülen Avrupalı bir bankadan bir İK direktörü, kendi iç anketlerinin haftada iki veya üç gün evde kalan çalışanlar için daha yüksek bağlılık gösterdiğini belirtiyor.

Araştırmacılar, direncin "tembellik" veya "eski kafalılık" değil, daha çok kimlikle ilgili olduğunu öne sürüyor. Mevcut liderlerin çoğu kariyerlerini açık ofislerde inşa etti, sadakati kanıtlamak için masalarında geç saatlere kadar çalıştılar. Ofis sadece bir yer değil. Onların bir nevi inşa hikâyesi. Bugün kalkıp da ofisin rolünü sorgulamak, kendi çabalarını, fedakârlıklarını, merdivenleri tırmanış yollarını sorgulamak gibi geliyor. Bu yüzden bilim insanları "İnsanlarınız evde daha mutlu" dediğinde, bazıları "2003'te o kadar çok çalışmana gerek yoktu" diye duyuyor.

Uzaktan Çalışmayı Gerçek Hissettirmek, Bir Kusur Değil

Köprüleri yakmadan bu yeni normale yaslanmak isteyen çalışanlar için, araştırma sessiz bir strateji sunuyor: uzaktan çalışmayı bir zanaat gibi ele alın. Bu basit bir değişim ile başlar: gününüze bir başlangıç ve bitiş tasarlayın. Büyük bir rutin değil, sadece tekrarlanabilir bir ritüel. Kahve yapın, laptop'ınızı aynı yerde açın, görevlerinizi kontrol edin ve ekibinize kısa bir "günaydın" güncellemesi gönderin. Günün sonunda, sekmelerinizi kapatın, yarın için üç madde yazın, laptop'ı kapatın ve fiziksel olarak alandan ayrılın.

Beyninize bir kapı verin, gerçekte bir kapınız olmasa bile.

Yaygın bir hata, ve çalışmalar bunu tekrar tekrar belirtiyor, uzaktan çalışmayı "devamlı" çalışmaya dönüştürmek. Laptop masadan kanepeye, oradan yatağa geçiyor. Gece 22:30'daki bildirimler çalışmayı unuttuğunuz bir sınav gibi hissettiriyor. Aylar boyunca bu, bilim insanlarının ölçtüğü her akıl sağlığı faydasını siliyor. Evdesiniz ama gerçekten evde değilsiniz. Nazik bir sınırın yardımcı olduğu yer burası. Çalışma saatlerinize yöneticinizle karar verin, sonra bunları yatırımcıyla olan bir toplantıyı koruyacağınız gibi koruyun.

Uzaktan çalışma sihirli bir şekilde insanları daha mutlu etmiyor. Onlara mutluluğun daha iyi bir şansa sahip olduğu koşullar sağlıyor. Fark, ekiplerin ve yöneticilerin bu özgürlüğü nasıl kullanmayı seçtiğinden geliyor.

Bu özgürlüğü somut hale getirmek için uzmanlar birkaç temel alışkanlığa dönmeyi öneriyorlar :

• Masanın sadece bir köşesi bile olsa, bir ana çalışma alanı oluşturun.
• Yanıt süresi üzerinde anlaşın, böylece kimse anlık bildirimlere sürekli bakmak zorundaymış gibi hissetmez.
• Haftada en az bir kez, görevlerle değil insanlarla alakalı bir toplantı planlayın.
• Kararlar, adımlar belgelenmeli, sadece mesaj olarak kalmamalı.
  

Bunlar dramatik değişiklikler değil. Uzaktan çalışmayı kaotik bir şey yerine sürdürülebilir bir olguya sessizce dönüştüren küçük, çoğu zaman da sıkıcı ince ayarlar.

İş Yerleri İçin Yeni Bir Güven Testi

Tüm bu araştırmanın arkasındaki daha derin soru, uzaktan çalışmayla ve daha çok güvenle ilgili. Dört yıllık veriler insanların esneklikle geliştiğini söylüyorsa ve bazı liderler hâlâ dolu bir otoparkı tatmin olmuş bir ekibe tercih ediyorsa, gerçekte hangi hikâyeyi seçiyorlar?

Çalışanlar için bu an, aynı zamanda bir ayna. Onlardan mutluluk ve verimliliğin birbirlerine düşman olmadığını göstermeleri isteniyor. Sabah fazladan bir saati koşuya, çocuğun kahvaltısına veya sadece pencereden dışarı bakmaya kullanmanın daha az bağlı oldukları anlamına gelmediğini göstermeleri isteniyor.

Henüz kesin bir cevap yok, sadece kaybolmayacak bir sürtüşme var: bir tarafta somut kanıtlar, diğer tarafta eski alışkanlıklar. Önümüzdeki birkaç yıl hangi hikâyenin kazanacağını ve çalışıyoruz diye kanıtlamak için bir kartı kaydırmamız gerekmediği günlerin gelip gelmeyeceğini gösterecek.

Dört yıllık veri bize bir şey söylüyor: İnsanlar esneklikle daha iyi hissediyor. Ama veri tek başına kültürü değiştirmiyor. Uzaktan çalışmanın gerçekten işe yaraması için sadece iyi niyet yetmiyor. Ritüeller gerekiyor. Sınırlar gerekiyor. En önemlisi de görünürlük gerekiyor. Çünkü yöneticilerin kaygısı çoğu zaman performans değil; belirsizlik.

Belirsizlik, ölçememekten doğuyor. Ölçememek ise sistem eksikliğinden.

Bugün uzaktan çalışan ekiplerin sürdürülebilir biçimde başarılı olduğu şirketlerde ortak bir şey var: İş akışları belgelenmiş, görevler şeffaf, kararlar izlenebilir ve performans sezgiye değil veriye dayanıyor. İnsanlar özgür ama sistem takipsiz değil. Uzaktan çalışma bir kültür meselesi olduğu kadar bir altyapı meselesi.

Biz Octapull’da tam olarak bu noktada çalışıyoruz. Ekiplerin nerede olduğundan çok, nasıl çalıştığını görünür ve ölçülebilir hale getiren dijital operasyon yapıları tasarlıyoruz. Çünkü güven, iyi niyetle başlar ama sürdürülebilirliği sistemle sağlanır.

Kaynaklar

Happy Work, Happy Life? A Replication and Comparison of the Longitudinal Effects Between Job and Life Satisfaction Using Continuous Time Meta-Analysis, 2025
BeaconWales, Mawsel March, After four years of research, scientists conclude that working from home makes people happier, even as managers resist the findings